مدیریت ریسک در بازارهای کالا به ویژه در بازار نفت

از دیدگاه نظری هر فعالیت اقتصادی توام با درجه ای از ریسک است. با توسعه بنگاه های اقتصادی و گسترش دامنه تجارت, مدیریت ریسک از اهمیت ویژه ای در مطالعات اقتصادی و بازرگانی برخوردار شده است. ضرورت مدیریت و کنترل بهینه ریسک در بنگاه های بزرگ اقتصادی و تجاری موجب شده است که مطالعات گسترده ای در این زمینه صورت گیرد که به سرعت در حال رشد و شکوفایی است. از این رو امروزه مدیریت بنگاه های بزرگ اقتصادی در چارچوب مباحث مدیریت ریسک بررسی می شوند.

می توان در ذیل به عواملی اشاره کرد که تحولات بنگاه های بزرگ اقتصادی را در میان مدت و طولانی مدت تحت تاثیر قرار می دهد.

*ماهیت و گستردگی ریسک هایی که بنگاه اقتصادی با آن روبروست

*گستردگی و انواع ریسک هایی که بنگاه اقتصادی آماده است آن ها را بپذیرد

*میزان احتمال وقوع ریسک هایی که بنگاه اقتصادی آن را پذیرفته است

*توانایی بنگاه اقتصادی در کاهش احتمال وقوع این ریسک ها

*درجه تاثیر این ریسک ها بر روند تحولات نگاه اقتصادی

*هزینه استفاده از ابزارهای مناسب برای مدیریت کارای این ریسک ها

*میزان سودی که از مدیریت این ریسک ها عاید بنگاه اقتصادی می شود

در دنیای امروز عدم قطعیت و ریسک های منتجه اجزای لاینفک اجرای پروژه ها می باشند. این ریسک ها و علل به وجود آمدن آن ها می بایست حتما شناسایی, ریشه یابی, تحلیل و مدیریت گردند تا از بجا ماندن اثرات مخرب آن ها در پروژه ها جلوگیری به عمل آید. علی الخصوص این مسئله در پروژه های صنعت نفت که بسیار پیچیده و با دشواری ها و مخاطرات فراوانی همراه است, اهمیت بیشتری پیدا میکند.

ماهیت پروژه های صنعت نفت به گونه ای است که همواره با ریسک ها, چالش ها و مشکلات متفاوتی روبروست. بروز این ریسک ها یا مواجهه با این چالش ها در میانه پروژه, عموما منجر به  متوقف شدن موقت و یا حتی دائمی پروژه و صرف هزینه های گاها بسیار بالا برای حل و فصل نمودن آن ها در صورت امکان و در برخی موارد نیز با تلفات و لطمات جانی غیر قابل جبران همراه می شود.

ایجاد یک چارچوب مدون جهت شناسایی ریسک های احتمالی و عوامل به وجود آورنده یا موثر بر آن ها قبل از شروع پروژه ها امکان انجام مدیریت صحیح ریسک برای پروژه را فراهم می آورد. به این ترتیب می توان عوامل پدید آورنده ریسک ها را از بین برد و یا از اثرات مخرب آن ها کاست و یا تدبیری برای مقابله با آن ها اندیشید که این مرحله " برنامه ریزی برای پاسخ گویی به ریسک " است.

به طور کلی ریسک ها را با توجه به عوامل پدیدآورنده و ماهیتشان می توان در گروه های زیر دسته بندی کرد:

ریسک های مالی و اقتصادی

(شامل: ریسک تورم زیاد در منطقه در حال اجرای پروژه, ریسک نوسانات بیشتر از حد انتظار قیمت ارز, ریسک کاهش قیمت نهایی محصول, ریسک افزایش هزینه تمام شده محصول, ریسک تامین مالی, ریسک بازگشت سرمایه, ریسک سیاست گذاری های اقتصادی, ریسک تغییر قوانین مالی)

ریسک های سیاسی

ریسک های تکنولوژیک

(شامل: ریسک بزرگی و پیچیدگی پروژه, ریسک اندازه, نوع و محل مخزن, ریسک مهندسی/خرید/ساخت, ریسک تغییرات در محدوده کاری و واسطه ها و ریسک کارا نبودن یک تکنولوژی خاص در منطقه)

ریسک های اجتماعی

(شامل: ریسک ازدحام و مشکلات ناشی از آن در منطقه در حال اجرای پروژه و محیط اطراف(ناامنی, ....) و ریسک کمبود امکانات رفاهی جهت بومیان و پرسنل مستقر در منطقه, ریسک کمبود و ضعف سیستم ترابری مناسب خصوصا به نواحی دور افتاده, چالش با مسائل فرهنگی-بومی, ریسک بی نظمی اقتصادی در منطقه در حال اجرای پروژه)

ریسک های بهره برداری

(شامل : ریسک قابلیت برداشت و تولید از مخزن پایین تر از میزان پیش بینی و برنامه ریزی شده, ریسک کاهش تولید( به مرور زمان) به دلیل افت فشار ناشی از کوتاهی در نگهداری مناسب از مخزن)

ریسک های بازار

(شامل: ریسک کاهش تقاضا در بازار, ریسک عدم وجود بازار برای فروش, محصول یک میدان با ویژگی خاص)

ریسک اجرایی پروژه ها و سایر ریسک ها